حق انتخاب، اولین قربانی انحصار
به گزارش تاکسی مدرن، در بازاری که تنها یک بازیگر یا گزینه فعالیت می کند، تصمیم های آن بازیگر (از تغییر شرایط قرارداد گرفته تا افزایش کارمزدها) دیگر با فشار ناشی از رقابت و مقایسه رو به رو نیست.
به گزارش تاکسی مدرن به نقل از مهر در بازاری که تنها یک بازیگر یا گزینه فعالیت می کند، تصمیم های آن بازیگر (از تغییر شرایط قرارداد گرفته تا افزایش کارمزدها) دیگر با فشار ناشی از رقابت و مقایسه رو به رو نیست. با کمرنگ شدن رقابت، شفافیت بازار هم بتدریج کاهش پیدا می کند.
اگر برای خرید محصول یا سرویسی فقط یک گزینه پیش روی شما باشد، چه می کنید؟ تصمیم می گیرید یا می پذیرید. این دو حالت در ظاهر یک نتیجه مشابه دارند: در نهایت آن کالا یا سرویس توسط شما خریداری می شود، اما یک تفاوت کاملا بزرگ وجود دارد؛ در حالت اول، شما تصمیم گرفته اید؛ در حالت دوم، تصمیمی از قبل برایتان گرفته شده. همین تفاوت ساده، مرز بین بازار رقابتی را از بازار انحصاری جدا می کند.
ارزش یک بازار رقابتی دقیقا در همین نقطه آشکار می شود. رقابت فقط به معنای حضور چند شرکت در یک بازار نیست؛ بلکه تضمین می نماید کاربران بتوانند برمبنای نیاز، شرایط و ترجیحات خود تصمیم بگیرند، نه برمبنای گزینه ای که از قبل برایشان تعیین شده است. هرچه انتخاب های واقعی کمتر شود، قدرت تصمیم گیری کاربران نیز محدودتر می شود و مهم ترین مزیت یک بازار رقابتی، یعنی «حق انتخاب»، بتدریج محو و کمرنگ تر می شود.
سوال این نیست که آیا یک بازیگر بزرگ شده یا نه؛ سوال اینست که آیا این بزرگ شدن، نتیجه بهتر بودن است یا نتیجه بستن راه رقبا.
در یک بازار رقابتی، کسب و کارها برای انتخاب شدن باید دلیل قانع کننده ای به کاربران بدهند. یکی تلاش می کند پروسه دریافت خدمات را ساده تر کند، دیگری سرعت ارایه خدمات را بیشتر می کند و کسب وکاری دیگر با ارایه امکانات جدید، تجربه متفاوتی به وجود می آورد. اینجاست که حق انتخاب کاربران به عاملی تبدیل می شود که شرکت ها را به بهبود کیفیت، ارایه خدمات بهتر و نوآوری بیشتر تشویق می کند.
خطر اصلی «انحصار» حذف یک رقیب نیست؛ بلکه کاهش حق انتخاب کاربران و تمرکز قدرت در دست تعداد کمی از بازیگران بازار است. وقتی یک بازیگر بداند کاربر جایی برای رفتن ندارد، دیگر لازم نیست خدمتش را بهتر کند؛ کافیست، کاربر را نگه دارد، نه راضی. در حقیقت، وقتی رقابت کم رنگ می شود، کاربران امکان دارد بازهم از یک سرویس استفاده کنند، اما دیگر همان قدرت سابق را برای مقایسه، انتخاب و تغییر شرایط بازار ندارند.
در بازاری که تنها یک بازیگر یا گزینه فعالیت می کند، تصمیم های آن بازیگر (از تغییر شرایط قرارداد گرفته تا افزایش کارمزدها) دیگر با فشار ناشی از رقابت و مقایسه رو به رو نیست. با کمرنگ شدن رقابت، شفافیت بازار هم بتدریج کاهش می یابد؛ برای اینکه کاربران دیگر معیار و گزینه ای برای مقایسه شرایط، کیفیت خدمات و هزینه ها در اختیار ندارند.
به همین دلیل، انحصار قبل از آنکه یک مسئله تجاری باشد، مسئله ای درباره ی توازن قدرت در بازار است؛ این که چه کسی انتخاب می کند و چه کسی ناچار به پذیرش است.
برای مثال، تصور کنید یک فروشگاه آنلاین فقط با یک سرویس خرید اعتباری همکاری کند. در چنین شرایطی، اگر اعتبار کاربر در آن سرویس به پایان رسیده باشد یا امکان استفاده از اعتبار برای او فراهم نباشد، در عمل گزینه دیگری برای خرید اعتباری در اختیار نخواهد داشت و امکان دارد به ناچار خرید خودرا به تعویق بیندازد یا از آن صرف نظر کند. اما زمانیکه چند سرویس مختلف امکان ارایه این خدمات را داشته باشند، هرکدام باید برای انتخاب شدن تلاش کنند؛ یکی با قیمت مناسب تر، دیگری با تجربه کاربری بهتر و یکی هم با خدمات متفاوت تر.
این محدودیت فقط به کاربر غائی ختم نمی گردد. استارتاپ های کوچک تری که می خواهند وارد این بازار شوند، فروشگاه ها و پلت فرم هایی که به این خدمات وابسته اند؛ همه، قسمتی از همان زنجیره اند که زیر سایه یک بازیگر مسلط، قدرت چانه زنی شان را از دست می دهند. براستی، انحصار، قبل از آنکه رقبا را حذف کند، حق انتخاب کاربران را محدود می کند. وقتی امکان مقایسه و انتخاب از میان چند گزینه واقعی از بین برود، رقابت هم معنای خودرا از دست می دهد و تصمیم گیری به انتخابی از سر زور و اجبار تبدیل می شود.
مرز میان پیشرو بودن و انحصار
البته، بزرگ شدن یک کسب و کار به خودی خود انحصار نیست. خیلی از شرکت ها با نوآوری، سرمایه گذاری و بهبود تجربه کاربری رشد می کنند و سهم بیشتری از بازار را به دست می آورند. مسئله زمانی جدی می شود که این رشد، بجای نتیجه رقابت آزاد، به کاهش واقعی گزینه های پیش روی کاربر منجر شود؛ جایی که انتخاب ها کمتر می شود، نه بهتر.
در یک بازار سالم، حتی بزرگ ترین بازیگران هم باید برای حفظ جایگاه خود تلاش کنند؛ برای اینکه حضور رقبا آنها را وادار می کند بهبود پیدا کنند، نوآوری داشته باشند و به شرایط بازار واکنش نشان دهند. اما وقتی موانع ورود افزایش پیدا کند و رقابت کاهش پیدا کند، این توازن تغییر می کند. یک بازیگر مسلط می تواند بدون نگرانی از فشار رقبا، نقش بیشتری در تعیین شرایط بازار، مسیر توسعه خدمات و قواعد رقابت داشته باشد.
مرز میان «پیشرو بودن» و «انحصار» دقیقا همین جاست. به همین دلیل، در خیلی از کشورها قوانین رقابت با هدف پشتیبانی از یک شرکت خاص نوشته نمی شوند. هدف این قوانین، حفظ بازاری است که در آن هیچ کسب وکاری نتواند با محدود کردن رقبا، حق انتخاب کاربران را از بین ببرد.
این موضوع در اقتصاد دیجیتال ایران نیز اهمیت زیادی دارد. بازارهایی مانند خرید اعتباری، پرداخت آنلاین، بیمه دیجیتال و دیگر خدمات مالی، زمانی می توانند به سود کاربران رشد کنند که رقابت میان بازیگران این حوزه (مثل دیجی پی، ازکی و دیگر کنشگران بازار) به بهبود خدمات، افزایش نوآوری و ساخت تجربه کاربری بهتر منجر شود. در این بازارها، هر شرکت باید بتواند با ارایه ارزش متفاوت، دلیل مشخصی برای انتخاب شدن داشته باشد.
بنابراین، ارزش یک بازار فقط به تعداد شرکتهای حاضر در آن نیست؛ بلکه به اینست که کاربران تا چه اندازه بتوانند میان گزینه های مختلف انتخاب کنند. هر زمان رقابت جای خودرا به انحصار بدهد، دایره حق انتخاب کوچک تر می شود. به همین دلیل، نخستین قربانی انحصار نه یک کسب وکار، بلکه مشتری است که دیگر انتخابی برای مقایسه و تصمیم گیری ندارد.
بطور خلاصه این دو حالت در ظاهر یک نتیجه مشابه دارند: در نهایت آن کالا یا سرویس توسط شما خریداری می شود، اما یک تفاوت کاملا بزرگ وجود دارد؛ در حالت اول، شما تصمیم گرفته اید؛ در حالت دوم، تصمیمی از قبل برایتان گرفته شده. سوال این نیست که آیا یک بازیگر بزرگ شده یا نه؛ سوال این است که آیا این بزرگ شدن، نتیجه بهتر بودن است یا نتیجه بستن راه رقبا. در چنین شرایطی، اگر اعتبار کاربر در آن سرویس به انتها رسیده باشد یا امکان استفاده از اعتبار برای او فراهم نباشد، در عمل گزینه دیگری برای خرید اعتباری در اختیار نخواهد داشت و امکان دارد به ناچار خرید خودرا به تعویق بیندازد یا از آن صرف نظر کند.
منبع: taximodern.ir
این پست تاکسی مدرن را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب